Gốc > Ngữ văn 10 >

Lẽ khôn, dại ở đời

Photobucket

Phàm đã là con người, chẳng ai thích mình dại, mà muốn khôn, bởi vì “khôn sống, mống chết” (“mống”: Từ cổ, có nghĩa là “dại”). Khôn theo ý của ông cha xưa thật dễ hiểu: Nói câu gì, làm việc gì cũng có suy nghĩ, tính toán sao cho có lợi nhất (nhưng không gây hại cho người khác). Theo đó, cần làm sao để tốn ít công sức, thời gian, tiền bạc nhất mà lại đạt hiệu quả lớn. Đó là khôn. Dĩ nhiên, ngược lại, tức là dại.

Trong quan niệm của người Việt ta, khôn gắn liền với sự thông minh, trí tuệ, khác với láu cá (còn gọi là khôn lỏi, khôn vặt). Khôn với đúng nghĩa trên (thông thái, sáng láng về đầu óc, trí tuệ) thì không phải ai cũng có được. Khôn vặt, láu cá dễ có ở những kẻ tiểu nhân, tầm thường. Trong ngôn ngữ dân tộc Pháp, khôn, thông minh là intelligent (nghĩa hay, tốt đẹp, tích cực). Người Việt ta rất quý trọng, đề cao phẩm chất thứ nhất (khôn, thông minh, trí tuệ) mà khinh ghét tính thứ hai (láu cá, khôn lỏi, ranh mãnh). Ông cha xưa coi trọng sự học hành, quý chữ nghĩa, kiến thức mà coi thường tiền bạc, vật chất cũng vì cần đạt được từ khôn đúng nghĩa (biết làm việc có ích, vì nghĩa lớn, sẵn sàng bao dung, vị tha, cưu mang người khác để thiên hạ quý trọng mình).

Đó là quan niệm về khôn của đấng trượng phu, bậc quân tử. Trong khi kẻ tầm thường thì chỉ nghĩ khôn là thu vén, có lợi cho bản thân mà bất chấp quyền lợi của người khác, của cộng đồng.
Một nhà Nho xưa đã làm hai câu thơ:
Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ
Người khôn, người đến chốn lao xao

Hai câu thơ như hai vế đối rất chỉnh đã nói lên quan niệm của người quân tử về lẽ khôn, dại ở đời: “Nơi vắng vẻ” trong ý nghĩa của nhà thơ trên chính là nơi thanh bình, yên tĩnh ở quê nhà, không còn tranh giành quyền lợi, bon chen danh vị. Còn “chốn lao xao” là nơi ồn ã, nhiều cám dỗ. Ở đó luôn có sự tranh chấp, đấu đá. Muốn tồn tại được ở chốn đó thì phải “khôn”. Còn muốn tránh xa, khước từ thì dĩ nhiên ngược lại, là “dại”. Hai câu thơ thật thâm thúy. Ngẫm kỹ, với người thanh cao thì cái “dại” ở trên mới là khôn và cái tưởng là khôn, hóa lại dại.
  
    Nguyễn Đình San



Nhắn tin cho tác giả
Đào Minh Trung @ 08:54 17/04/2012
Số lượt xem: 1334
Số lượt thích: 0 người
 
Gửi ý kiến