Gốc > Quê hương > Nét đẹp văn hóa >

Áo dài, nón lá & duyên dáng Việt Nam

 

                                                                                    Vẻ đẹp duyên dáng của người con gái Việt Nam từ xưa đến nay, luôn đi liền với tà áo dài và chiếc nón bài thơ. Nhưng xuất xứ của hai loại trang phục này như thế nào, có lẽ cũng cần nên tìm hiểu.

         
         Theo một số tài liệu lưu truyền thì áo dài của phụ nữ Việt Nam có từ thời chúa Nguyễn Phúc Khoát ở Đàng Trong. Ông chúa phương Nam này có ý định thay đổi cách trang phục, trước hết là cho các cung nữ và đàn bà con gái trong hoàng tộc, sau đó là cả vương quốc của ông, nhằm tạo ra một vẻ đẹp mới, khác với phụ nữ Bắc Hà. Có thể nói, chiếc áo dài hiện nay là kế thừa vẻ đẹp truyền thống từ trang phục nữ của cả hai miền Nam Bắc. Bởi các nhà tạo mẫu ở Phú Xuân (Huế) vào đầu thế kỷ 18 đã khéo léo kết hợp giữa chiếc áo của phụ nữ Chăm với chiếc áo tứ thân của miền Bắc để có chiếc áo dài hiện nay. Tuy vậy, theo thời gian, đường nét cũng như kiểu dáng chiếc áo dài cũng đã thay đổi khá nhiều. Thân áo khi thì rộng, khi thì bó sát cơ thể, lúc cổ cao, lúc cổ thấp, lại có khi cổ tròn, cổ bẹt... Tà áo có khi dài chấm gót, lại có lúc lưng lửng gần đầu gối. Cuối cùng để có chiếc áo dài hiện tại thân bó sát người, làm cho vẻ đẹp hình thể của người phụ nữ hiện lên với những đường cong mềm mại. Hai tà áo buông thả xuống gần sát bàn chân, thướt tha, quấn quýt từng bước đi. Tất cả đều để tôn lên vẻ đẹp trang nhã, kín đáo của người phụ nữ. Cứ ở đâu trên trái đất, thấy "Tung bay tà áo tung bay..." là người ta nghĩ ngay, đó là bóng dáng những cô gái Việt Nam. Nhưng tại hội nghị APEC 2006 ở Hà Nội, ta lại thấy hai bà Tổng thống Chilê và Philippin với bà Thủ tướng Niuzilan xuất hiện trong chiếc áo dài tha thướt đó. Và ba vị nữ nguyên thủ của ba quốc gia đại diện cho ba châu lục này, sau khi APEC kết thúc, hẳn đã mang theo cả cái duyên dáng Việt Nam về nước mình!

 Nón ở Việt Nam xuất hiện khá sớm, ít ra cũng từ thế kỷ 13. Nhân Huệ Vương Trần Khánh Dư là một danh tướng thời nhà Trần, người đã lập nên chiến công hiển hách, đánh tan đội quân tiếp lương của tướng giặc Trương Văn Hổ ở Vân Đồn (Quảng Ninh). Nhưng  ông dính vào một vụ tai tiếng (Như bây giờ gọi là tham nhũng, lợi dụng chức quyền để thu lợi bất chính) là cho gia nhân buôn hàng vạn chiếc nón Ma Lôi, loại nón đan bằng cật tre để trang bị cho binh lính, thu lợi từ công quỹ rất lớn. Tuy là người có công với triều đình, nhưng tham lam vụ lợi lại háo sắc, thông dâm với Công chúa Thiên Thụy, vợ Trần Quốc Nghiễn nên Trần Khánh Dư bị vua Trần Thánh Tông lột hết tước vị và phạt đánh 100 gậy cho chết. Lính đánh đủ 100 gậy, ông không chết nên được tha, nhưng bị đuổi ra khỏi kinh thành. Vị tướng lừng danh này phải đi buôn nón và bán than ở Quảng Ninh để sống cho qua ngày. Phải đến cuộc kháng chiến lần thứ 3, vua Trần Nhân Tông mới cho phục chức - (Theo Đại Việt sử ký toàn thư). Xem vậy mới biết, cha ông ta xưa rất nghiêm trong việc trừng trị tội tham nhũng của quan lại, bất cứ người đó là ai.

 Từ khi xuất hiện đến nay, nón gắn bó với người Việt như hình với bóng, không phân biệt giới tính, tuổi tác, địa vị. Chiếc nón được làm ra từ những vật liệu sẵn có ở khắp nơi trên đất nước ta. Có loại nón nan đan bằng dang hoặc nứa rồi phất sáp ong của người dân tộc, có nón dấu dùng cho binh lính, nón tu lờ của nhà sư... Nhưng thông dụng nhất, vẫn là nón lá. Ngoài việc đội đầu che mưa, che nắng, nón còn để làm duyên đối với người con gái. Nón lá được làm từ ba thứ vật liệu chính là tre để làm khung vành, lá cọ hoặc lá gồi để lợp, sợi móc để khâu. Cả ba thứ đó, ở đâu cũng sẵn, nhất là miền đất trung du Vĩnh Phúc, Phú Thọ. Nón có nhiều loại, mỗi loại riêng cho từng đối tượng khác nhau. Nón thúng quai thao có rủ tua, nay chỉ thấy ở các cô gái Quan Họ trong khi biểu diễn. Nón lá già bền, chắc dùng cho người nông dân hai sương một nắng, sớm tối tảo tần chắc sẽ còn mãi với thời gian. Những lúc nghỉ tay, nón thay quạt, xua đi cái nóng bức, làm ráo mồ hôi người lao động. Nón ngả ra trở thành cơi trầu, có khi là mâm bày khoai sắn, cơm nắm của bữa cơm đồng ngày vụ. Nón bài thơ trắng lốp, mảnh mai có hình trang trí hoa bướm, ép giữa hai lớp lá, không chỉ là vật đội đầu mà còn để người con gái làm duyên, khi che miệng, khi úp hờ trước ngực, dấu đi sự ngượng nghịu lúc bạn trai chòng ghẹo. Nón là nhân chứng cho những câu chuyện tình lứa đôi quê kiểng. "Qua đình ngả nón trông đình/ Đình bao nhiêu ngói thương mình bấy nhiêu". Hình ảnh cô gái cười tươi với chiếc nón đội đầu, đôi hàm răng trắng muốt đã trở thành biểu tượng của ngành du lịch, như sự mời gọi du khách bốn phương đến với đất nước Việt Nam, tươi đẹp và mến khách. Gần đây, ở những khu du lịch lại có loại nón to, nhỏ đủ cỡ xâu thành chuỗi để bán hoặc tặng cho khách nước ngoài làm quà lưu niệm...

Mỗi vùng, mỗi thời nón lại có kiểu dáng khác nhau. Chiếc nón thời xưa rộng vành, mái phẳng, lá lợp khá dày. Trải qua năm tháng, chiếc nón đã được cải tiến về kiểu dáng, cả chi tiết và vật liệu để làm nên vẻ đẹp thanh thoát, nên thơ. Quai nón ngày xưa làm bằng mây hay lạt tre, tuy được chuốt rất mỏng và mềm, nhưng chưa đẹp. Dần dần, cùng với công nghệ dệt phát triển, quai nón đã được thay bằng một băng vải lụa hoặc nhiễu đủ loại màu sắc và rất mềm mại tạo tính thẩm mỹ cao, đã tôn thêm nét thanh lịch, đa tình một cách kín đáo, có sức hút đối với ánh mắt người khác giới. Những nơi làm nón nổi tiếng như làng Chuông (Hà Tây), Gia Thanh (Phú Thọ), Vĩnh Tường (Vĩnh Phúc), Huế, Quảng Bình...  ("Chòng chành nón lá Gia Thanh" là một bài ký đặc sắc của Nhà văn Xuân Thu in trên báo Nhân dân hằng tháng và đọc trên Đài tiếng nói Việt Nam). Nghề nón cũng đã đem lại nguồn thu nhập ổn định và có phần nhàn nhã cho người sản xuất.

Chiếc nón đã đi vào thơ ca, là biểu tượng của tình yêu lứa đôi trong sáng, cùng với chiếc áo dài truyền thống, làm nên duyên dáng Việt Nam. "Anh gửi cho em chiếc nón bài thơ quê mẹ. Mang hình bóng quê hương. Dệt vào đây trăm mến ngàn thương...". "Đi đâu nón chẳng đội đầu/ / Lại đây hai đứa lấy tàu cọ che/ Nón em đã có lời thề/ Chàng mà lấy nón, em về sao đang"... (Ca dao)

Nguyễn Anh Đào



Nhắn tin cho tác giả
Đào Minh Trung @ 16:43 23/10/2011
Số lượt xem: 2857
Số lượt thích: 0 người
Avatar

TVM thứ 338 gia nhập trang riêng thầy Minh Trung! Chúc xuân mới vui vẻ!

http://dangdam36.violet.vn/ 

 
Gửi ý kiến